Đề xuất BHYT trả chi phí sàng lọc 7 bệnh ung thư: Bước chuyển từ điều trị sang chủ động phát hiện sớm

Bộ Y tế đang đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) đối với hoạt động sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư thường gặp. Nếu được thông qua, đây có thể là bước chuyển quan trọng từ mô hình chủ yếu chi trả khi bệnh đã được chẩn đoán sang chủ động đầu tư cho phòng bệnh, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

BHYT được đề xuất chi trả sàng lọc những bệnh ung thư nào?

Theo dự thảo Nghị định đang được Bộ Y tế lấy ý kiến, Quỹ BHYT được đề xuất mở rộng phạm vi thanh toán cho hoạt động khám sàng lọc, chẩn đoán sớm đối với 7 bệnh ung thư, gồm:

• Ung thư cổ tử cung
• Ung thư vú
• Ung thư phổi
• Ung thư tiền liệt tuyến
• Ung thư đại trực tràng
• Ung thư dạ dày
• Ung thư gan

Bên cạnh đó, viêm gan B và viêm gan C cũng được đưa vào nhóm bệnh dự kiến được hỗ trợ sàng lọc, chẩn đoán sớm. Đây là hai bệnh lý có liên quan mật thiết đến nguy cơ tổn thương gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan.

Theo đề xuất, BHYT có thể thanh toán các chi phí thuộc phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia, bao gồm khám bệnh, xét nghiệm, các kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, vật tư, hóa chất và một số chi phí liên quan. Khi sàng lọc phát hiện dấu hiệu nghi ngờ hoặc xác định bệnh, người tham gia tiếp tục được thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo các quy định hiện hành.

Điều này tạo nên một chuỗi chăm sóc sức khỏe có tính liên tục hơn: sàng lọc – phát hiện sớm – chẩn đoán – điều trị, thay vì chờ đến khi bệnh đã biểu hiện rõ mới bắt đầu sử dụng nguồn lực của Quỹ BHYT.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây hiện vẫn là đề xuất trong dự thảo, không đồng nghĩa tất cả người có thẻ BHYT đã được sàng lọc miễn phí 7 loại ung thư kể trên.

Vì sao việc BHYT chi trả sàng lọc ung thư được xem là cần thiết?

Phát hiện sớm có thể thay đổi toàn bộ hành trình điều trị

Một trong những thách thức lớn của ung thư là nhiều bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Ở giai đoạn đầu, người bệnh đôi khi chưa có triệu chứng rõ ràng; đến khi xuất hiện đau, sút cân, xuất huyết bất thường hoặc các biểu hiện điển hình khác, bệnh có thể đã tiến triển.

Sàng lọc hướng tới mục tiêu phát hiện những bất thường trước khi triệu chứng xuất hiện hoặc khi tổn thương còn ở giai đoạn sớm, từ đó tạo cơ hội can thiệp kịp thời.

Điều trị ung thư ở giai đoạn sớm nhìn chung có nhiều thuận lợi hơn về khả năng lựa chọn phương pháp điều trị, mức độ can thiệp cũng như tiên lượng so với khi bệnh đã tiến triển hoặc di căn. Đây cũng là lý do phát hiện sớm ngày càng được xem là một mắt xích quan trọng trong chiến lược phòng, chống ung thư.

Giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh và gia đình

Theo thông tin được công bố trong dự thảo, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 trường hợp tử vong, trong khi khoảng 350.000 người đang sống chung với bệnh ung thư.

Không chỉ tạo gánh nặng về sức khỏe, điều trị ung thư ở giai đoạn muộn còn có thể kéo theo nhiều chi phí: thuốc điều trị đặc hiệu, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, xét nghiệm chuyên sâu, chẩn đoán hình ảnh, chăm sóc biến chứng và thời gian điều trị kéo dài.

Riêng năm 2023, chi phí từ Quỹ BHYT dành cho 6 nhóm ung thư thường gặp gồm ung thư vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày và tiền liệt tuyến được ghi nhận khoảng 6.186 tỷ đồng.

Với ung thư cổ tử cung, số liệu được dẫn trong đề xuất cho thấy chi phí điều trị trung bình một năm ở giai đoạn I khoảng 89,8 triệu đồng, trong khi ở các giai đoạn sau có thể tăng lên khoảng 136–138 triệu đồng. Phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm vì vậy không chỉ có ý nghĩa về y khoa mà còn có thể giảm đáng kể áp lực kinh tế cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.

Mở rộng cơ hội tiếp cận sàng lọc cho cộng đồng

Một rào cản thường gặp của hoạt động tầm soát là chi phí. Khi chưa có triệu chứng, không ít người vẫn có tâm lý trì hoãn kiểm tra sức khỏe hoặc cho rằng việc xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu là chưa cần thiết.

Trong khi đó, với những nhóm nguy cơ cao, trì hoãn sàng lọc có thể đồng nghĩa bỏ lỡ “thời điểm vàng” để phát hiện tổn thương.

Nếu một phần chi phí sàng lọc phù hợp được đưa vào phạm vi thanh toán của BHYT, người dân sẽ có thêm động lực tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng. Về lâu dài, điều này có thể góp phần thay đổi tư duy chăm sóc sức khỏe từ “có bệnh mới đi khám” sang “chủ động kiểm tra để phát hiện bệnh sớm”.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu tăng cường khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc trong cộng đồng đang được ngành y tế thúc đẩy.

Lộ trình dự kiến BHYT chi trả sàng lọc ung thư

Dự thảo không đề xuất tất cả người tham gia BHYT lập tức được sàng lọc miễn phí mọi loại ung thư. Việc thanh toán sẽ phụ thuộc vào đối tượng, nguy cơ, chỉ định chuyên môn, phạm vi quyền lợi, mức hưởng BHYT và lộ trình triển khai của từng nhóm bệnh.

Theo nội dung dự thảo được công bố, chính sách dự kiến triển khai theo từng bước nhằm đảm bảo tính khả thi và khả năng cân đối của Quỹ BHYT.

• Từ ngày 1/7/2027: dự kiến BHYT thanh toán sàng lọc viêm gan B, viêm gan C khi được lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ.
• Từ ngày 1/7/2028: dự kiến bắt đầu thí điểm thanh toán sàng lọc ung thư cổ tử cung.
• Từ ngày 1/1/2030: dự kiến thực hiện thanh toán đối với ung thư cổ tử cung; đồng thời triển khai thanh toán đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư đại trực tràng theo lộ trình do Bộ Y tế quy định.

Đối với ung thư dạ dày và ung thư gan, hai bệnh đã nằm trong danh mục đề xuất nhưng dự thảo hiện chưa ấn định thời điểm thanh toán cụ thể. Việc triển khai sẽ tiếp tục phụ thuộc vào lộ trình chuyên môn và khả năng cân đối của Quỹ BHYT.

Như vậy, đây là một lộ trình mở rộng quyền lợi theo từng bước, không phải chính sách triển khai đồng loạt ngay khi văn bản được thông qua.

Từ “chữa bệnh” sang “giữ sức khỏe”: ý nghĩa dài hạn của chính sách

Nếu được ban hành và triển khai hiệu quả, đề xuất BHYT chi trả cho sàng lọc ung thư có ý nghĩa lớn hơn câu chuyện hỗ trợ một khoản chi phí khám bệnh.

Đó là sự dịch chuyển trong tư duy sử dụng nguồn lực y tế: đầu tư sớm để phát hiện nguy cơ và bệnh lý thay vì tập trung nguồn lực chủ yếu khi bệnh đã tiến triển nặng.

Khi sàng lọc được thực hiện đúng người, đúng thời điểm và theo đúng hướng dẫn chuyên môn, hệ thống y tế có cơ hội phát hiện nhiều trường hợp ở giai đoạn sớm hơn. Người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận điều trị kịp thời, trong khi áp lực về chi phí điều trị phức tạp ở giai đoạn muộn có thể được giảm bớt.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh cơ chế thanh toán BHYT còn cần năng lực chuyên môn của các cơ sở y tế: từ tư vấn nguy cơ, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, nội soi đến giải phẫu bệnh và quản lý người bệnh sau khi phát hiện bất thường.

Bệnh viện Đại học Y khoa Phan Châu Trinh: Đồng hành cùng người dân trong phát hiện sớm ung thư

Trong bối cảnh y tế ngày càng chú trọng phòng bệnh và phát hiện sớm, Bệnh viện Đại học Y khoa Phan Châu Trinh định hướng xây dựng năng lực tầm soát và chẩn đoán theo mô hình phối hợp đa chuyên khoa.

Bệnh viện hiện đã tiếp nhận khám, chữa bệnh BHYT và đầu tư Trung tâm Giải phẫu bệnh – Tầm soát ung thư, tạo nền tảng cho quá trình phát hiện, xác định và đánh giá chính xác các tổn thương nghi ngờ.

Hệ thống chẩn đoán của bệnh viện được đầu tư đồng bộ với nhiều trang thiết bị hiện đại như CT 256 lát cắt, MRI 1.5 Tesla SIGNA™ Prim, hệ thống nội soi Fujifilm, cùng các công nghệ hỗ trợ phân tích hình ảnh. Khoa Giải phẫu bệnh được trang bị hệ thống xử lý mô tự động, nhuộm hóa mô miễn dịch và kỹ thuật sinh thiết/cắt lạnh phục vụ chẩn đoán các bệnh lý phức tạp, trong đó có ung thư.

Bên cạnh năng lực khám chữa bệnh, lợi thế của mô hình Viện – Trường còn tạo điều kiện kết nối giữa thực hành lâm sàng, đào tạo và nghiên cứu. Đây là nền tảng quan trọng để cập nhật các phương pháp mới trong phát hiện sớm và chẩn đoán ung thư, hướng tới quy trình chăm sóc ngày càng chính xác và cá thể hóa.

Trong tương lai, nếu chính sách BHYT mở rộng chi trả cho sàng lọc ung thư chính thức được áp dụng, những cơ sở y tế có năng lực đồng bộ từ khám, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đến giải phẫu bệnh sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đưa chính sách từ văn bản đến thực tế chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Bệnh viện Đại học Y khoa Phan Châu Trinh luôn sẵn sàng đồng hành cùng người dân trong khám sức khỏe, tư vấn nguy cơ, tầm soát và phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm bằng hệ thống chẩn đoán hiện đại và đội ngũ chuyên môn. Liên hệ ngay để được thăm khám và điều trị nhanh chóng, kịp thời.